MOS ËNDËRRO ËNDRRA – Lana Čmajčanin

Instalacioni “Mos Ëndërro Ëndrra” lidhet dhe eksploron dy ngjarje të rëndësishme historike nga fundi i shekullit të 19-të dhe të 20-të dhe si ato ndërveprojnë me politikën bashkëkohore dhe peizazhin gjeopolitik evropian aktual, duke shkrirë të kaluarën dhe të tashmen.

Si rezultat i Traktatit të Berlinit në 1878, Perandorisë Austro-Hungareze iu dha autoriteti për ta pushtuar Bosnjën dhe Hercegovinën pafundësisht, duke marrë mbrojtjen ushtarake dhe administrimin civil të saj. Pas një serie betejash, sulmi përfundoi me rënien e Sarajevës. Më 6 tetor 1908, Monarkia e Dyfishtë e Austro-Hungarisë shpalli aneksimin e Bosnjës dhe Hercegovinës. Rreth një shekull më vonë, në dhjetor të vitit 1992, Lord David Owen, një politikan dhe diplomat britanik gjatë vizitës së tij në Sarajevë që përjetoi 1425 ditë rrethimi, deklaroi: “Mos, mos, mos jetoni nën këtë ëndërr që Perëndimi do të vijë dhe do ta zgjidhë këtë problem. Mos ëndërroni ëndrra..."

Këshilla e Lord David Owen "Mos Ëndërro Ëndrra" iu dha boshnjakëve ndërsa ata luftonin kundër vrasjeve masive dhe pastrimit etnik, dhe tregonte për krime lufte me shpresën për ndërhyrjen e Perëndimit për të ndaluar luftën dhe terrorin. Mbi mbishkrimin neoni “Mos Ëndërro Ëndrra” është vendosur një sfond që bazohet në një pikturë me vaj nga viti 1878 nga tre artistë: Adolf Obermüller (peizazh), Alexander Ritter von Bensa der Jüngere (personazhe) dhe Alexander Kaiser (arkitekturë). Piktura paraqet fushatën e parë ushtarake për vendosjen e sundimit Austro-Hungarez në Bosnjë dhe Hercegovinë dhe kampin e saj verior.

Duke kombinuar mediumet artistike relevante dhe karakteristike të shekullit të 19-të dhe të 20-të, puna përplas elemente historikisht të sakta me një rëndësi të thellë simbolike. Puna vë në pikëpyetje marrëdhënien midis së kaluarës dhe së tashmes, eksploron marrëdhëniet politike midis “qendrës” dhe “periferisë” dhe shqyrton/analizon në mënyrë kritike Imperializmin e Ri dhe Diplomacinë Bashkëkohore Perëndimore.

Instalacioni “Mos Ëndërro Ëndrra” nxjerr në pah kompleksitetin e ideve dhe fakteve ndërsa inkurajon diskutimin përmes një kuptimi të përbashkët të përvojave të ndryshme.