Intervistat

I detyruar të largohej vazhdimisht me familjen e tij gjatë vitit 1998, Gentriti kaloi pjesën më të madhe të luftës duke lëvizur mes fshatrave dhe shtëpive të të afërmve apo të njerëzve të panjohur që u ofruan strehim në Prishtinë. Si fëmijë, ai kujton se iu përshtat shpejt kësaj gjendjeje, duke e përjetuar zhvendosjen pothuajse si një lëvizje të zakonshme nga një vend në tjetrin, pa e kuptuar plotësisht rrezikun që e rrethonte. Brenda dy viteve (1998–1999), ai ndërroi shkollën gjashtë herë. Gjatë dëbimit përfundimtar me tren në vitin 1999, një nga momentet më të dhimbshme ishte kur forcat serbe e ndanë babanë e tij nga pjesa tjetër e familjes, duke i lënë me frikën se mund të mos e shihnin më kurrë. Kthimi i tij në vagonin e trenit mbetet një nga kujtimet më të qarta të Gentritit për lehtësimin dhe shpresën mes frikës dhe pasigurisë. Gentriti flet gjithashtu për ndjenjën e fajit që përjetoi pas kthimit në Kosovë, kur gjeti të afërmit e tij në prag të urisë, ndërsa ai vetë kishte qenë i ushqyer shumë mirë nga një familje mikpritëse shqiptare në Maqedoninë e Veriut.

Studimet e Ali Misimit në sociologji u ndërprenë nga lufta, e cila e gjeti atë dhe familjen e tij duke jetuar në lagjen Medrese të Prishtinës. Ai u dëbua nga shtëpia e tij dhe u transportua me tren, duke përfunduar në kampin e refugjatëve Stenkovec 2 në Maqedoninë e Veriut. Një detaj i veçantë që ai kujton është se, mes dhunës dhe dëbimeve, një polic serb kishte shpërthyer në lot teksa i shoqëronte njerëzit drejt trenave me armë në dorë. Më pas, Misimi u transferua në një kamp refugjatësh në Norvegji, për t’u kthyer në Kosovë pas vendosjes së trupave të NATO-s.

Pas disa ditësh të fshehur në një banesë së bashku me gjashtëmbëdhjetë të afërm, familja e Mustafës u detyrua nga forcat paramilitare serbe të bashkohej me kolonat e gjata që drejtoheshin drejt stacionit të trenit në Prishtinë. Gjatë dëbimit, ai pa trupa të djegur pranë hekurudhës dhe kujton heshtjen e rëndë që pushtoi njerëzit pasi morën vesh lajmin për vrasjen e Fehmi Agani. Në Bllacë, lodhja, frika dhe shfrytëzimi nga grupe kriminale e shënuan përditshmërinë e refugjatëve, derisa familje nga Struga hapën dyert e shtëpive të tyre për t’i strehuar, duke ofruar një solidaritet që ai e kujton ende edhe sot, pas më shumë se dy dekadash.

Ganimete Morina dhe Sherife Luta ndajnë përjetimet e tyre si refugjate gjatë luftës në Kosovë në vitin 1999. Ganimetja, vetëm nëntë vjeç në atë kohë, u detyrua të largohej nga Samadrexha e Suharekës së bashku me familjen teksa granatimet po afroheshin. Së bashku me babanë e saj, Sali Morinën, ajo rrëfen arratisjen nga një fshat në tjetrin, kërcënimet e forcave serbe dhe përpjekjet e familjes për të mbijetuar e për të qëndruar së bashku pavarësisht rrethanave të jashtëzakonshme.

Ndërkohë, Sherife Luta kujton ikjen nga Ivaja e Kaçanikut me vajzën e saj shtatëmuajshe në krahë, një moment i fiksuar në një fotografi që u bë simbol i eksodit të refugjatëve kosovarë. Ajo rrëfen netët e kaluara në male nën granatime, ndarjen e familjeve, kalimin e kufirit në kushte të rënda dimërore dhe ankthin e vazhdueshëm për mbijetesën e foshnjës së saj, ndërsa bashkëshorti kishte mbetur prapa për të luftuar.